Giải đáp: Xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh nguy hiểm không?

Xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh là trường hợp không hiếm gặp. Nhưng liệu tình trạng này ở trẻ có bình thường không? Liệu nó có ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ? Hãy cùng xem lời giải đáp qua bài viết sau.

Xương chẩm là gì? Giải phẫu thóp của trẻ

Xương chẩm là một xương chính nằm phía sau hộp sọ. Đây là một xương phức tạp bảo vệ tiểu não và các thùy chẩm của đại não. Nó liên kết các ống chấm và các lỗ lớn ở đáy sọ để cho tủy sống đi qua. Xương chẩm gồm 3 phần nằm xung quanh lỗ lớn xương chẩm là phần nền, phần bên và trai chẩm.

Hộp sọ được tạo thành từ 22 xương. Các xương được liên kết bởi sợi mô gọi là đường khớp sọ. Đường khớp sọ ở trẻ sơ sinh sẽ không được liên kết chặt chẽ với nhau. Điều này hình thành nên cấu trúc thóp. Đây là một điểm khác biệt ở trẻ so với người lớn.

Thóp có cấu tạo phẳng và mềm. Theo thời gian, các xương dần lớn và thóp được đóng lại. Thóp trước là liên kết của xương đỉnh và xương trán. Thóp sau là một khe hình tam giác nối xương đỉnh và xương chẩm. Thóp sau thường được đóng lại trong 2 tháng đầu. Thóp trước đóng lại trong khoảng tháng 7 đến tháng 18. Lúc này, bộ não của trẻ sẽ bắt đầu phát triển đáng kinh ngạc.^[1]Anatomy of the Newborn Skull. Truy cập ngày 28/06/2024.
https://www.stanfordchildrens.org/en/topic/default?id=anatomy-of-the-newborn-skull-90-P01840

Xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh có sao không?

Nhiều trường hợp xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh khiến cho cha mẹ lo lắng. Vậy tình trạng này có ảnh hưởng đến sức khỏe của con không?

Trường hợp 1: Dấu hiệu bình thường

Phần lớn trẻ có xương chẩm nhô cao thuộc nhóm này. Đây là những dấu hiệu cho thấy bạn có thể yên tâm:

• U chẩm sinh lý (Ngọc chẩm): Đây là một đặc điểm giải phẫu bẩm sinh. Một số trẻ (và cả người lớn) có phần xương chẩm phát triển nhô hơn một chút so với người khác. Nếu phần nhô lên cứng, đối xứng, không gây đau cho bé khi sờ vào và không kèm theo bất kỳ triệu chứng bất thường nào khác, đây rất có thể là “ngọc chẩm”.
• Do tư thế nằm: Trẻ sơ sinh có hộp sọ rất mềm. Nếu bé có xu hướng nằm ngửa nhiều, phần sau đầu có thể bị phẳng ra một chút (gọi là méo đầu tư thế), làm cho phần xương chẩm có cảm giác nhô cao hơn so với vùng xung quanh. Đây là tình trạng rất phổ biến và thường tự cải thiện khi bé lớn hơn, biết lật, ngồi và nằm ít lại.
• Thóp sau phồng nhẹ: Đôi khi, cha mẹ có thể nhầm lẫn vùng thóp sau (nằm ở điểm giao giữa xương đỉnh và xương chẩm) với xương chẩm. Thóp là một khoảng mềm, có thể phồng lên một chút khi bé rặn, khóc hoặc ho. Nếu thóp trở lại bình thường khi bé thư giãn, đây là hiện tượng bình thường.

Quan trọng: Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ ngoan, tăng cân đều đặn, và phát triển các kỹ năng vận động theo lứa tuổi, thì tình trạng xương chẩm nhô cao hầu như không phải là vấn đề đáng lo ngại.

Trường hợp 2: Cảnh báo bệnh lý

Mặc dù hiếm gặp, xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh có thể là một trong những biểu hiện của các vấn đề y khoa cần can thiệp sớm. Hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi ngay lập tức nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Hình dạng đầu bất thường rõ rệt:
  • Đầu bị dài và hẹp theo chiều trước-sau.
  • Phần nhô lên tạo thành một gờ cứng dọc theo đường nối các xương sọ. Bạn có thể cảm nhận được đường gờ này khi vuốt nhẹ đầu bé.
  • Trán dô ra hoặc đầu bị biến dạng không đối xứng.
• Vấn đề về thóp:
  • Thóp đóng quá sớm (trước 3 tháng tuổi). Bạn không còn sờ thấy điểm mềm trên đầu bé.
  • Thóp liên tục phồng căng, ngay cả khi bé đang yên tĩnh và thoải mái (đây có thể là dấu hiệu của tăng áp lực nội sọ).
• Sự phát triển của đầu:
  • Vòng đầu của bé không tăng hoặc tăng rất chậm qua các tháng (bác sĩ sẽ đo chỉ số này trong các lần khám định kỳ).
  • Ngược lại, vòng đầu tăng nhanh một cách bất thường.
• Các biểu hiện kèm theo:
  • Bé quấy khóc nhiều bất thường, khó dỗ.
  • Bé bú kém, nôn trớ thường xuyên (nôn vọt).
  • Mắt bé có vẻ nhìn xuống (dấu hiệu “mặt trời lặn”).
  • Bé chậm phát triển các kỹ năng vận động (không giữ được cổ, không lật, không ngồi theo mốc thời gian dự kiến).

Việc nhận ra sớm các dấu hiệu này là cực kỳ quan trọng, giúp bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời, đảm bảo sự phát triển tối ưu cho não bộ của trẻ.

Xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh – dấu hiệu dị tật dính khớp sọ sớm

Dính khớp sọ sớm là dị tật xảy ra trước khi não bộ của trẻ được hình thành đầy đủ. Chóp được đóng lại và các xương hộp sọ nối liền với nhau quá sớm. Ở những phần chóp chưa được nối liền, đầu của bé sẽ tiếp tục pháp triển. Hơn nữa, não bộ cũng trẻ chưa đạt đến kích thước tiêu chuẩn và vẫn đang tăng kích thước. Điều này gây tăng áp lực trong hộp sọ, hộp sọ sẽ có hình dạng bất thường.

Hơn nữa, khi khớp sọ liền với nhau sớm, não bộ khó tăng kích thước. Điều này ảnh hưởng nhiều đến trí tuệ, thị giác và cả tâm lý của trẻ sau này.

Nguyên nhân

Tật dính khớp so sớm ở trẻ sơ sinh đa số chưa được tìm ra nguyên nhân. Một số trường hợp, nguyên nhân là do sự biến đổi một gen duy nhất và gây ra hội chứng di truyền.

Nguyên nhân khác được cho là do sự kết hợp của gen và các yếu tố nguy cơ. Chẳng hạn như môi trường, đồ ăn, đồ uống và các loại thuốc mẹ sử dụng trong khi mang thai.

Trong vài năm gần đây, CDC đã có những báo cáo về yếu tố nguy tăng khả năng sinh con mắc chứng liền sọ là:

• Bệnh tuyến giáp ở mẹ.
• Sử dụng thuốc clomiphene citrate trước và trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Dấu hiệu

• Trẻ không có “điểm mềm” trên hộp sọ.
• Xương chẩm hoặc bất kỳ vị trí nào trên đầu của bé nhô cao hơn.
• Bé chậm phát triển hoặc đầu không tăng kích thước theo thời gian.

Điều trị

Nhiều trường hợp em bé bị dính liền sọ thể nhẹ hoặc khi não bộ đã đạt kích thước tiêu chuẩn, em bé không cần trải qua phẫu thuật và phát triển bình thường. ^[2]Bathrocephaly. Truy cập ngày 28/06/2024.
https://radiopaedia.org/articles/bathrocephaly?lang=us

Những trường hợp khác, phẫu thuật sẽ được chỉ định. Bác sĩ sẽ phẫu thuật để điều chỉnh dính khớp sọ và để não được tiếp tục phát triển bình thường. Thời điểm phẫu thuật sẽ phù thuộc vào thời điểm thóp đóng lại và tình trạng sức khỏe của bé.

Đa số các trẻ đều khỏe mạnh nếu được can thiệp sớm. Một số trẻ bị chậm phát triển hoặc trí tuệ kém hơn. Các bé sẽ cần phải đi khám thường xuyên để đảm bảo não bộ vẫn đang được phát triển bình thường.

Các dị tật sọ khác làm xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh

Tình trạng xương chẩm nhô cao hơn còn do nhiều nguyên nhân khác nhau như:

Tật đầu méo do tư thế

Đây là một trong những lý do phổ biến nhất gây ra tình trạng đầu bé không đều, có thể làm cho xương chẩm có cảm giác nhô cao do các vùng khác bị bẹp xuống. Nguyên nhân chính là do hộp sọ mềm của bé chịu áp lực lặp đi lặp lại ở cùng một vị trí.

Tin vui là tật đầu méo do tư thế hoàn toàn có thể phòng ngừa và cải thiện bằng các biện pháp đơn giản tại nhà, không cần phẫu thuật.

Các biện pháp phòng ngừa và cải thiện hiệu quả:

1. Thay đổi tư thế ngủ:
   • Luôn cho bé nằm ngửa khi ngủ để giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS).
   • Tuy nhiên, hãy nhẹ nhàng xoay đầu bé sang trái và phải xen kẽ mỗi khi bạn đặt bé xuống ngủ. Bạn có thể đặt một món đồ chơi an toàn, nhiều màu sắc ở phía bạn muốn bé quay đầu về để thu hút sự chú ý của bé.
2. Tăng cường “Tummy Time” (Thời gian nằm sấp):
   • Đây là biện pháp quan trọng nhất. Khi thức và có người lớn giám sát, hãy cho bé nằm sấp chơi đùa nhiều lần trong ngày.
   • Bắt đầu với 2-3 phút mỗi lần, và tăng dần thời gian khi bé lớn hơn, mục tiêu là đạt tổng cộng 30-60 phút mỗi ngày.
   • Tummy time không chỉ giúp giảm áp lực lên phía sau đầu mà còn giúp bé tăng cường sức mạnh cơ cổ, vai và lưng, là tiền đề cho các kỹ năng lật, bò, ngồi.
3. Bế bé nhiều hơn:
   • Khi bé thức, hãy bế bé ở tư thế thẳng đứng hoặc địu bé thay vì luôn đặt bé trong nôi, xe đẩy hoặc ghế rung. Điều này giúp giảm hoàn toàn áp lực lên hộp sọ.
4. Thay đổi cách bạn tương tác với bé:
   • Khi cho bé bú bình, hãy đổi bên tay bế.
   • Thay đổi vị trí đặt nôi hoặc cũi trong phòng để bé phải xoay đầu theo hướng khác để nhìn ra cửa hoặc nơi có ánh sáng, âm thanh thú vị.

Trong hầu hết các trường hợp, hình dạng đầu của bé sẽ được cải thiện đáng kể vào khoảng 6 tháng tuổi và trở nên gần như bình thường khi bé bắt đầu biết ngồi và vận động nhiều hơn. Trong những trường hợp méo đầu nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề nghị sử dụng mũ bảo hiểm chỉnh hình chuyên dụng.

Hội chứng Apert

Hội chứng Apert là một dị tật hiếm gặp, tỉ lệ gặp là 1/160.000 đến 1/100.000. Đây là một rối loạn di truyền gây ra sự hợp nhất của xương sọ, bàn tay và bàn chân. Ngoài dấu hiệu xương chẩm lồi lên, hội chứng này còn có các dấu hiệu khác là:

• Hộp sọ, vầng trán cao.
• Xương hàm trên kém phát triển.
• Đôi mắt lồi ra.
• Ngón tay, ngón chân dính liền.
• Hở hàm ếch.
• Mất thị lực.
• Khó thở.
• Tăng tiết mồ hôi.

Khi gặp hội chứng này, căn cứ vào từng trường hợp cụ thể để có hướng xử trí. Nhưng phẫu thuật điều trị cho bệnh nhi mắc hội chứng này còn rất hạn chế tại Việt Nam.

Hội chứng Crouzon

Hội chứng Crouzon được coi là một hội chứng di truyền. Trẻ mắc Crouzon có các dấu hiệu tương tự như hội chứng Apert. Ngoài ra, trẻ còn có các dấu hiệu khác như:

• Mất thính giác.
• Tắc nghẽn đường thở.
• Vòm miệng hình chữ V.
• Viêm giác mạc.

Trên thế giới, phẫu thuật hộp sọ thường được chỉ định cho trẻ từ khoảng 4 đến 6 tháng. Sau đó là các can thiệp cần thiết để khắc phục các tình trạng còn lại.

Rối loạn loạn sản sụn

Nội sụn của xương chẩm phát triển không đúng cách, ngắn và nhỏ hơn bình thường. Các phần của xương chấp được hình thành giữa các khớp bị ảnh hưởng và không thể phát triển bình thường. Kết quả là gây ra tình trạng dị tật xương chẩm.

Có nghiên cứu cho rằng rối loạn tăng trưởng xương chẩm bị ảnh hưởng bởi hệ thống thần kinh trung ương. Điều này gây ra sự mất cân đối giữa hỗ não sau, lỗ chẩm với não đang phát triển. Đồng thời nó cũng có thể dẫn đến các biến chứng thần kinh như não úng thủy, chèn ép thân não

Thông qua bài viết trên, Menacal đã cung cấp cho cha mẹ những thông tin cơ bản về tình trạng xương chẩm nhô cao ở trẻ sơ sinh. Để được tư vấn và giải thích rõ hơn, cha mẹ hãy liên hệ đến tổng đài chăm sóc sức khỏe qua số 1900 636 985 (nhánh số 2) hoặc truy cập tại ĐÂY.

Đọc thêm:

[Giải đáp] Trẻ mọc răng sớm có phải thừa canxi hay không?

Trẻ uống canxi bao lâu thì ngưng? Tác hại thừa canxi mẹ cần biết